Rapport etter studietur 2005 - Berlin
Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane var på studietur i Berlin
26. – 30. oktober 2005. Under studieturen var det særleg
to arkivfaglege tema vi ynskja å sjå nærare på.
Det eine var depotfunksjonen hjå arkivinstitusjonane. Korleis
arbeida dei i depot med omsyn til bevaring og tilgjengeleggjering,
og korleis møtte dei lesesalgjestar? Det andre temaet var
formidling på Internett. Kva legg dei ulike institusjonane
ut og kva tankar ligg bak denne måten å formidle arkiv
og historie på? Når vi valde å reise til Berlin,
var vi sjølvsagt interessert i å lære meir om
historia til Berlin og Tyskland og å lære om tysk-norske
relasjonar.
Vi valde difor å vitje følgjande institusjonar: Stasi-arkivet,
Deutsches Historisches Museum, Landesarchiv Berlin og Den norske
ambassaden. Vi deltok også på ei lita historisk vandring
med ein guide. Guiden vår var busett i Berlin. Han er norsk
og har arbeida som journalist i Berlin i ei årrekkje.
Stasi-arkivet
Besøket på Stasi-arkivet byrja med ei forelesing om
Aust-Tyskland og historia til arkivet. Stasi-arkivet inneheld store
mengder persondata om dei som styremaktene i Aust-Tyskland hadde
under oppsyn. Arkivet har registrert om lag 14 millionar indekskort
og den totale menga etterretningsmateriale strekker seg over 180
kilometer. I 1989, rett etter at Berlinmuren fall var det dramatiske
dagar for Stasi-arkivet. Dei medarbeidarane som hadde arkivmateriale
på kontora sine, nytta høvet til å makulere det
dei kunne. For å få ”arbeidet” unna nytta
dei makuleringsmaskiner, men dei arbeida også for hand og
reiv sundt arkivmaterialet. Det var også forsøk på
å sende større mengder arkivmateriale til destruksjon.
Dei måtte då ta det ut av bygget. For å hindre
dette vart bygget blokkert. Det vart difor redda mykje arkivmateriale
etter muren sitt fall. Dette er materiale som er i hyppig bruk.
Personar som har vore overvaka av Stasi, ynskjer å sjå
mappa si. For fleire har det vore ein lang prosess å komme
fram til dette standpunktet, og i dag er det enno stor etterspurnad
etter personmappene. I dag er det dei registrerte som får
innsyn i materialet. Det er ikkje gitt tilgang til store forskingsprosjekt
som nyttar personmapper som kjelder. Om dette nokon gong vil skje,
er usikkert. Etter 1989 var det danna ei stifting som skulle ha
ansvaret for arkiva etter Stasi. Dette skulle vere ei mellombels
løysing, og det var planen at materialet berre skulle vere
opent for innsyn nokre få år. Etterspurnaden har vore
så stor at prosjektet stadig har vorte utvida, men framleis
er det ikkje gjort vedtak om ei permanent løysing for arkiva
etter Stasi.
Ein del av arbeidet til Stasi-arkivet i dag er å rekonstruere
arkivmateriale som vart øydelagd. Dette er sjølvsagt
eit omfattande arbeid. Det er slik at øydelagde dokument
vart samla i store sekker. Dette gjer at dei ulike delane av eit
dokument ligg i ein sekk. Det er det materialet som vart øydelagt
for hand som er lettast å rekonstruere. I dag vert arbeidet
gjort manuelt, men det er også utvikla dataløysingar
som på sikt kan overta dette arbeidet.
Deutsches Historisches Museum
Årsaka til at vi hadde eit ynskje om å besøke
Deutsches Historisches Museum (DHM) var eit prosjekt som er kalla
LeMO. LeMO er eit samarbeid mellom DHM, Haus der Geschichte der
Bundesrepublik Deutschland og Fraunhofer-Institut für Software-
und Systemtechnik. Tilbodet er eit pilotprosjekt som har fått
ei rekkje prisar. Ved hjelp av tekstar, lyd og video vert viktige
personar og hendingar knytt til den tyske historia i det 20. århundre
presenterte på Internett.
Ei mengd artiklar (alle på tysk) er knytt til tema og til
ei tidslinje. Samstundes er artiklane knytt saman med kvarandre
som hypertekst. LeMO inneheld også eit rikt materiale med
film og lyd som ein kan spele av på Internett med breibandoppkopling.
Du finn over to hundre filmklipp frå 1900 og fram til 1990.
Her er alt frå utdrag frå gamle spelefilmar til dokumentasjonsopptak
og animerte historieframstillingar. Full oversikt over alle filmklipp
i samlinga finn du her:
http://www.dhm.de/lemo/suche/videos.html
LeMO inneheld også ei mengd med tredimensjonale animasjonar
som brukarar sjølv kan navigere i. DHM var tidleg ute med
å nytte denne teknologien, men slit no med at dei tekniske
løysingane alt er utdaterte. Datamaskiner som nyttar operativsystemet
Windows XP kan i dag ikkje nytte denne delen av tenesta.
LeMO vart påbyrja i 1997 og utforminga vil nok for nokon
alt no framstå som noko gamaldags. Likevel er tekst-, film-,
og lydmaterialet av god kvalitet og er ei flott verktøy for
alle som måtte ha trong for å oppdatere tysk- og historiekunnskapane
sine.
Den norske ambassaden
Besøket på den norske ambassaden gav oss eit innblikk
i arbeidet til ambassaden og tilhøva mellom Noreg og Tyskland.
Det er tette band mellom dei to landa, ikkje minst på det
kulturelle området. Tyskland er også Noreg sin viktigaste
handelspartnar. 47 % av all gassen til Tyskland kjem frå Noreg.
I år har Fylkesarkivet arbeida mykje med 1905. Det var interessant
å høyre om korleis unionsoppløysinga har vorte
markert i utlandet, og kva rolle ambassadane har hatt.
Landesarchiv Berlin
Tyskland er delt inn i ulike länder. Kvart land har eit landesarchiv.
Dette kan omsetjast med statsarkiv. Landesarchiv Berlin har ansvaret
for arkiva etter statsadministrasjonen i sitt område, men
også arkiv etter byen Berlin. Arkivet tek også inn privatarkiv
og arkiv frå mindre kommunar i sitt område. Arkivet
har også ei stor samling av fotografi. Landesarchiv Berlin
flytta inn i nye lokale for fire år sidan. Dei 70 medarbeidarane
har difor gode arbeidstilhøve. Arkivet har eit stort publikumsareal,
med tradisjonell lesesal, men også eigne lesesalar for arbeid
med kart og materiale i store format, mikrofilm, fotografi og digitalisert
materiale, utstillingslokale og auditorium for å ta i mot
store grupper.
Ein stor skilnad på Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane og Landesarchiv
Berlin er talet på lesesalgjestar. Medan vi har diskutert
marknadsføring og informasjonsstrategi, mottek Landesarchiv
lesesalgjester i store menger. Er dette ein kulturskilnad? Er årsaka
til skilnaden at vi oppbevarer ulike typar materiale? Kvifor er
det eventuelt slik at statleg materiale er betre kjent hjå
forskarar og studentar? Kva kan vi gjere for å endre på
dette?
Landesarchiv har også eit tilbod på Internett. Publikum
kan her velje mellom ulike tema. For kvart tema er det laga ei kort
innleiing, vidare er det lista opp kva arkivmateriale som fortel
om temaet og til slutt er det lagt ut ulike bilete som illustrasjonar.
Utanom bilete har ikkje arkivet publisert anna arkivmateriale. Inndelinga
i tema som Landesarchiv nyttar, er interessant. Fylkesarkivet har
også sett på dette som ein moglegheit. For oss kan dette
vere særleg aktuelt i formidlingsarbeidet mot skulen der ei
inndeling i tema kan vere eit godt utgangspunkt for å skape
samspel mellom ulike arkiv hjå Fylkesarkivet.
Konklusjon
Personalet ved Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane har hatt godt utbytte
av studieturen til Berlin. Vi har knytt spesielt gode kontaktar
med Landesarchiv Berlin, og det er kjekt å sjå at dei
allereie har hjelpt oss med kjeldemateriale til minnesteinar i Berlin.
Fylkesarkivet vil ta lærdomen med seg inn i den spanande utviklinga
som Fylkesarkivet no går inn i med opning av nytt sentraldepot
for kommunar og fylkeskommunen 01.07.2006.
Lenker
Stasi-arkivet: http://www.bstu.de
Deutsches Historisches Museum: http://www.dhm.de
Landesarhiv Berlin: http://www.landesarchiv-berlin.de
Karianne Schmidt Vindenes
|
